Hyperventilatie & Onbegrepen Klachten: Waarom je je zo voelt en wat helpt

Je zit rustig op de bank, of misschien achter je bureau, en ineens voel je het. Een lichte duizeligheid. Een band om je borst. Het gevoel dat je niet diep genoeg kunt doorademen. Je hart slaat een keer over. De gedachte schiet direct door je hoofd: "Is er iets mis met mijn hart? Krijg ik te weinig zuurstof?"

Waarschijnlijk ben je al bij de huisarts geweest. Misschien zelfs bij de cardioloog of neuroloog. De uitslag is telkens hetzelfde: "Meneer/Mevrouw, uw hart is prima, uw longen zijn schoon. Het is waarschijnlijk stress."

Frustrerend, toch? Want wat je voelt is echt. De pijn, de benauwdheid en de uitputting zitten niet "tussen je oren", ze zijn fysiek aanwezig in je lichaam.

Als psychosomatisch fysiotherapeut met meer dan 20 jaar ervaring in het behandelen van onbegrepen lichamelijke klachten (SOLK/ALK), kan ik je één ding met zekerheid zeggen: je bent niet gek en je lichaam is niet kapot. Je systeem staat alleen in de 'overlevingsstand'. In dit artikel leg ik je exact uit hoe je brein dit doet en, belangrijker nog, hoe we die alarmknop weer uitzetten.

Wat is hyperventilatie?

Hyperventilatie is een fysiologische ontregeling van de ademhaling waarbij je – vaak onbewust – meer en sneller ademt dan je lichaam op dat moment nodig heeft voor de stofwisseling. Hierdoor adem je te veel koolzuurgas (CO2) uit, wat leidt tot een verandering in de zuurgraad van je bloed en diverse lichamelijke klachten veroorzaakt.

Het woord 'hyperventilatie' roept bij veel mensen het beeld op van iemand die hijgend met een papieren zakje op de grond zit. Dat is de acute variant. In mijn praktijk zie ik echter vooral de chronische hyperventilatie. Dit is veel verraderlijker.

Bij chronische hyperventilatie zie je aan de buitenkant vaak niets bijzonders. Je hijgt niet. Maar ongemerkt adem je 15 tot 20 keer per minuut in plaats van de gezonde 6 tot 10 keer. Of je zucht heel vaak. Je ademt 'voor de zekerheid' te veel lucht in.

Het probleem is niet een tekort aan zuurstof (je bloed zit zelfs bomvol zuurstof, vaak 98-99%), maar een tekort aan koolzuurgas (CO2). CO2 is geen afvalstof, maar een onmisbare stof die ervoor zorgt dat je bloedvaten open blijven staan en dat zuurstof daadwerkelijk wordt afgegeven aan je spieren en hersenen (het Bohr-effect). Blaas je te veel CO2 af? Dan vernauwen je bloedvaten en voel je je licht in het hoofd, angstig en verkrampt.

Hoe ontstaan deze klachten? (De Fysiologie)

Om te begrijpen waarom je hyperventileert zonder dat je net een marathon hebt gerend, moeten we kijken naar je zenuwstelsel.

Je autonome zenuwstelsel regelt functies waar je niet over na hoeft te denken: hartslag, spijsvertering en ademhaling. Dit systeem heeft twee standen:

1. De Sympathicus (Gaspedaal): Actie, vechten, vluchten (Fight-or-Flight).

2. De Parasympathicus (Rem): Rust, herstel, vertering (Rest-and-Digest).

Bij mensen met langdurige stress, angst of perfectionisme staat het gaspedaal continu ingedrukt. Je amygdala (het angstcentrum in je brein) fungeert als een rookmelder. Bij jou staat deze rookmelder zo scherp afgesteld, dat hij al afgaat als je een tosti bakt.

In de praktijk leg ik het vaak zo uit:

"Je brein heeft ergens in het verleden geleerd dat er gevaar dreigt. Dat kan werkdruk zijn, een traumatische gebeurtenis of zorgen over je gezondheid. Je brein stuurt preventief het signaal naar je ademcentrum: 'Ga maar sneller ademen, want we moeten misschien wegrennen'. Je rennt echter niet weg; je zit in de auto of op de bank. De extra ademhaling is overbodig, je CO2 daalt, en de klachten beginnen."

Dit noemen we sensitisatie: je zenuwstelsel is overgevoelig geworden voor prikkels.

Lees meer over de werking van het zenuwstelsel op onze pagina: Hoe stress je lichaam verandert.

7 Veelvoorkomende symptomen bij hyperventilatie

Patiënten beschrijven hun klachten vaak heel specifiek. Herken jij je in de onderstaande symptomen en de gedachten die daarbij horen?

• Luchthonger / Benauwdheid

  • De sensatie: Het gevoel dat je niet diep genoeg kunt inademen, alsof er een band om je borst zit.

  • De gedachte: "Er is iets mis met mijn longen, ik stik."

• Hartkloppingen of overslaan

  • De sensatie: Je voelt je hart bonken in je keel of het slaat een slag over.

  • De gedachte: "Ik krijg een hartaanval."

• Duizeligheid en een 'licht' hoofd

  • De sensatie: Een onwerkelijk, zweverig gevoel. Alsof je op watten loopt (derealisatie).

  • De gedachte: "Ik ga flauwvallen" of "Heb ik een hersentumor?"

• Tintelingen

  • De sensatie: Tintelingen rond de mond, in vingers of voeten.

  • De gedachte: "Ik verlies de controle over mijn spieren, is dit een beroerte?"

• Extreme vermoeidheid

  • De sensatie: Uitgeput wakker worden, 'pap in de benen'.

  • De oorzaak: Je lichaam staat 24/7 in de marathon-stand. Dat kost bakken met energie.

• Spierpijn en spanning

  • De sensatie: Pijn in nek, schouders en tussen de schouderbladen.

  • De oorzaak: Door de borstademhaling gebruik je continu je hulpademhalingsspieren, die daar niet voor gemaakt zijn.

• Angst en paniek

  • De sensatie: Een plotseling gevoel van onheil of doodsangst.

  • De oorzaak: De veranderde bloedchemie prikkelt direct de angstcentra in je brein.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Als psychosomatisch fysiotherapeut werk ik nauw samen met huisartsen. Hoewel de meeste symptomen onschuldig zijn, is het belangrijk om medische oorzaken uit te sluiten (rode vlaggen). Neem contact op met je arts als:

• Je plotselinge, hevige pijn op de borst voelt die uitstraalt naar je linkerarm of kaak.

• Je daadwerkelijk buiten bewustzijn raakt (bij hyperventilatie voelt het alsof je flauwvalt, maar gebeurt het zelden echt).

• Je onverklaarbaar gewichtsverlies hebt.

• De benauwdheid optreedt bij inspanning (zoals traplopen) en niet in rust.

Heb je al groen licht van de arts? Dan kunnen we met zekerheid zeggen: dit is functioneel. Je hardware (het orgaan) is goed, maar de software (de aansturing) is ontregeld.

Waarom gaat het niet vanzelf over?

Veel mensen proberen te ontspannen, nemen vakantie of gaan vroeg naar bed. Toch blijven de klachten. Hoe kan dat?

Dit komt door de Angst-Pijn Cirkel.

1. Je voelt een tinteling of hartklopping.

2. Je schrikt ("Oh nee, daar is het weer!").

3. Door de schrik maakt je lichaam adrenaline aan.

4. Adrenaline zorgt ervoor dat je nog sneller gaat ademen.

5. De symptomen worden erger.

6. Je angst wordt bevestigd: "Zie je wel, het gaat mis."

Daarnaast ontwikkelt je brein neuroplasticiteit. Als jij maandenlang bezorgd bent over je ademhaling, maakt je brein een "snelweg" aan voor deze signalen. Je wordt kampioen in het voelen van je eigen hartslag. Fysiologisch gezien staat je nervus vagus (de zenuw die rust brengt) op non-actief. Rust nemen helpt dan niet; je moet je zenuwstelsel actief hertrainen.

2 Oefeningen om direct rust te brengen

Je kunt je fysiologie niet "denken" naar rust, je moet het "doen". Hier zijn drie oefeningen die ik dagelijks aan mijn patiënten leer. Ze zijn veilig en biologisch onderbouwd.

1. De Verlengde Uitademing (Vagus stimulatie)

De uitademing is gekoppeld aan je parasympathicus (rustsysteem). Door langer uit te ademen, dwing je je hartslag omlaag.

• Ga comfortabel zitten.

• Adem rustig in door je neus (niet te diep!).

• Adem uit door getuite lippen (alsof je door een rietje blaast) en maak de uitademing twee keer zo lang als de inademing.

• Wacht even voordat je weer inademt.

• Doe dit 2 tot 3 minuten.

2. Aarding: Uit je hoofd, in je lijf

Bij hyperventilatie zit al je energie 'hoog'. We moeten dit naar beneden brengen.

• Ga staan of zitten en duw je voeten stevig in de grond.

• Span je bovenbeenspieren en billen even heel hard aan (5 seconden) en laat los.

• Voel het verschil. Voel de zwaartekracht.

• Noem 3 dingen die je ziet, 3 dingen die je hoort en 3 dingen die je voelt (stof van de stoel, je voeten). Dit doorbreekt de pieker-loop.

Hoe psychosomatische fysiotherapie helpt

Misschien heb je bovenstaande oefeningen geprobeerd en denk je: "Dit werkt even, maar de angst komt terug." Dat is normaal. Herstel van een ontregeld zenuwstelsel vraagt tijd en begeleiding.

Als psychosomatisch fysiotherapeut kijk ik verder dan alleen de ademhaling. We werken op drie lagen:

1. Begrijpen (Psycho-educatie): We brengen in kaart welke stressoren (werk, privé, karakter) jouw 'rookmelder' triggeren. Zodra je snapt waarom je duizelig bent, neemt de angst al met 50% af.

2. Voelen (Lichaamsbewustwording): Veel mensen met hyperventilatie voelen hun lichaam pas als het schreeuwt (pijn). We leren je weer subtiele signalen herkennen. Grensgevoel is hierbij essentieel.

3. Hertrainen (Adem- en Ontspanningstherapie): Met methodes zoals Buteyko, hartcoherentie of progressive relaxation leren we je lichaam dat het veilig is. We resetten je ademcentrum naar normale waarden.

Het doel is niet dat je nooit meer stress hebt, maar dat jij weer de regie hebt over je lichaam, in plaats van andersom.

Veelgestelde vragen over hyperventilatie (FAQ)

Kan ik flauwvallen door hyperventilatie?

Hoewel het gevoel van flauwvallen (licht in het hoofd, zwarte vlekken) heel sterk aanwezig kan zijn, gebeurt daadwerkelijk flauwvallen zelden bij hyperventilatie. Flauwvallen komt meestal door een plotselinge bloeddrukdaling, terwijl bij hyperventilatie en angst de bloeddruk en hartslag juist vaak stijgen.

Is chronische hyperventilatie gevaarlijk?

Nee, het is niet levensgevaarlijk en je brengt geen schade toe aan je hart of longen. Het is echter wel ontzettend vervelend en kan de kwaliteit van leven ernstig beperken. Langdurige stresshormonen in je bloed zijn op termijn niet gezond, dus behandeling is wel aan te raden.

Hoe lang duurt het herstel?

Dit verschilt per persoon. Omdat het gaat om het afleren van een gewoonte en het kalmeren van het zenuwstelsel, zien we vaak na 3 tot 6 behandelingen al aanzienlijke verbetering in inzicht en klachtenreductie. Volledig herstel van de balans duurt vaak enkele maanden van consequent oefenen.

Heb ik extra vitaminen nodig?

Stress en hyperventilatie kosten het lichaam veel energie en mineralen. In de praktijk zien we vaak een verhoogde behoefte aan Magnesium, wat spierontspannend kan werken. Raadpleeg echter altijd eerst een arts of specialist voordat je supplementen gaat slikken.

Kan hyperventilatie ook 's nachts optreden?

Ja, absoluut. Veel patiënten worden schrikkend wakker, badend in het zweet met hartkloppingen. Dit komt omdat het onbewuste brein 's nachts stress verwerkt en de ademhaling ontregeld kan raken tijdens de slaap.

Conclusie: Je hoeft hier niet mee te blijven lopen

Hyperventilatie is een angstaanjagend signaal van een lichaam dat probeert te overleven, maar het is geen ziekte die je de rest van je leven hoeft te houden. Het is een patroon. En patronen kun je doorbreken.

Herken je de symptomen, de angst en de frustratie dat er "niets gevonden wordt"? Weet dan dat er een oplossing is. Je hoeft niet te "leren leven" met de klachten, je kunt leren hoe je jouw fysiologie weer tot rust brengt.

Wil je afrekenen met je onbegrepen klachten en leren hoe je weer vrij kunt ademen?
Maak direct een afspraak in onze online agenda of neem contact op voor een intakegesprek. Samen brengen we de rust terug in je lijf.

> Maak hier een afspraak bij Psychosomatische Fysio